Hi mortals, Ancient Queers hier! Vandaag alweer het derde verhaal! Dit keer over een persoon die je misschien al wel kent: Alexander de Grote. Je weet wel, die legendarische veldheer die een heel groot rijk veroverde? Maar wist je ook van zijn avonturen buiten het slagveld (wink, wink)?
Alexander was namelijk verliefd– uh, ik bedoel bevriend met een jongeman genaamd Hephaestion. Ze waren al sinds jongs af aan heel close, zo zeggen de geschiedschrijvers. Maar voordat ik daar dieper op inga – eerst even een introductie over Alexander zelf.
Wie was Alexander de Grote?
Alexander de Grote was de zoon van Philippus II, de koning van Macedonië, en zijn vrouw – koningin Olympias.
Koning Philippus II was een bekwame veldheer. Hij had de ambitie om de Grieken – op dat moment verdeeld in allemaal kleine stadstaatjes – onder te brengen in één rijk. Dat lukte, maar voordat hij het Perzische Rijk kon veroveren – zijn uiteindelijke doel – werd hij vermoord.
Alexander de Grote trad in zijn vaders voetsporen en met een verenigd Griekenland begon hij aan een serie legendarische veldslagen tegen bijvoorbeeld het Perzische Rijk. Hij nam zo in ongeveer tien jaar tijd een gebied in dat zich uitstrekte van het huidige Griekenland helemaal tot aan India. Fun fact: Als je zijn rijk vandaag op een kaart zou zetten, zou het zich uitstrekken over tientallen moderne landen!
Een weergave van het rijk van Alexander de Grote.
Dat rijk werd het Macedonische Rijk genoemd en Alexander regeerde er een aantal jaar over. Door al dit indrukwekkende werk kreeg hij de bijnaam ‘de Grote’.
Alexander was dus een van de meest belangrijke en invloedrijke veldheren en koningen die ooit heeft bestaan. Maar ik ga toch erom wedden dat je veel dingen die ik je ga vertellen, nog niet wist…
Alexanders bizarre afkomst
Zoals ik net al zei: Alexander was de zoon van Philippus II en de koningin Olympias. Als het echter aan Olympias lag, was dat complete flauwekul: zij beweerde dat Alexanders echte vader Zeus was – als in: de koning van de Griekse goden. Zeus had Olympias blijkbaar verleid in de vorm van een slang. Volgens een andere mythe werd ze zwanger nadat ze in haar droom door een bliksemschicht was getroffen. De details verschillen dus een beetje, maar de conclusie bleef hetzelfde: Philippus kreeg geen credits.
Ook beweerde Olympias dat haar familie afstamde van de legendarische krijger Achilles, die weer afstamde van de godin Thetis. En Philippus – als hij dus wel echt de vader van Alexander was – stamde af van de goddelijke held Herakles, beter bekend in het Latijn als Hercules.
Alexander kreeg vanaf jonge leeftijd dus al mee dat hij de nakomeling was van goden. Iets dat hem later wat naar zijn hoofd zou stijgen…
Mees Kees is er niks bij
Alexander groeide op in Mieza in het huidige Griekenland, waar hij onderwijs kreeg van Aristoteles – ja, díe Aristoteles. Zijn vader Philippus II had speciaal voor zijn zoon een van de slimste denkers van zijn tijd ingehuurd. Alexander kreeg les in filosofie, wetenschap, politiek, geneeskunde en literatuur – niet bepaald het gemiddelde basisschoolpakket dus.
Vooral de Griekse heldenverhalen maakten indruk op hem. Volgens de biograaf Plutarchus sliep Alexander zelfs met een exemplaar van Homerus’ Ilias onder zijn kussen – speciaal voorzien van aantekeningen door zijn leermeester.
FYI: De Ilias van Homerus was een beroemd heldendicht over een deel van de Trojaanse Oorlog, waarin verschillende Griekse volkeren jarenlang streden tegen de Trojanen om hun stad – Troje – in te nemen.
Alexanders favoriete held uit de Ilias was natuurlijk Achilles – een keuze die later nog heel passend zou blijken…
Bang voor je eigen schaduw
Nog een beroemde anekdote over Alexanders jeugd was het verhaal van Bucephalus – een groot paard dat niemand kon temmen. Maar toen Alexander hem een tijdje observeerde, realiseerde hij zich dat het paard niet zomaar wild was – hij was bang voor zijn eigen schaduw. Alexander draaide hem vervolgens naar de zon en voilà – het paard volgde daarna foutloos zijn bevelen op. Alexanders vader zou hierna gezegd hebben:
‘Mijn zoon, zoek een koninkrijk dat jou waardig is, want Macedonië is te klein voor jou.’
En Alexander nam dat nét iets te serieus.
Alexander de Grote op zijn strijdros Bucephalus.
De strijd om de troon
Na Philippus’ dood ging het bestijgen van de troon van Macedonië niet zonder slag of stoot.
Alexander was pas twintig jaar oud toen hij koning werd. Niet iedereen was ervan overtuigd dat zo’n jonge man geschikt was om een rijk te besturen. Ook zagen verschillende Griekse steden en andere volkeren een kans zich te bevrijden van de Macedonische overheersing.
Een grote fout. Alexander trok met zijn leger door Griekenland om opstanden neer te slaan. Toen bijvoorbeeld Thebe in opstand kwam, werd de stad bijna volledig verwoest en duizenden inwoners werden gedood of als slaaf verkocht.
En dat was niet het enige: nadat Alexander de macht had overgenomen, verdwenen belangrijke concurrenten opeens van het toneel. Een daarvan was zijn half-broer Caranos – de zoon van Philippus en zijn nieuwe vrouw. Niet veel is bekend over Caranos – en sommige historici twijfelen zelfs aan zijn bestaan – maar geschiedschrijvers zoals Justinus gaan ervan uit dat Alexander zelf de opdracht gaf om hem te laten executeren.
En daarmee lag eindelijk de weg open voor het project waar zijn vader jaren over had gedroomd: de verovering van het Perzische Rijk.
Een legendarische veldheer
Alexander was een veldheer zoals geen ander. Hij wist bijvoorbeeld met een leger dat vaak kleiner was dan dat van zijn tegenstander, toch keer op keer te winnen. Flexibiliteit was volgens hem belangrijker dan pure aantallen. Sterker nog: volgens historische bronnen zou hij nooit één grote veldslag hebben verloren!
Alexander was ook niet bepaald een lafaard – Hij stond erom bekend hoogstpersoonlijk de cavalerie te leiden! Meerdere keren raakte hij zelfs zwaargewond of moest hij worden gered door zijn soldaten! Zijn mannen bewonderden hem daarom enorm – al zullen sommigen hem waarschijnlijk ook compleet gestoord hebben gevonden.
Alexandrië? Welke precies?
Fun fact: op zijn veroveringstochten stichtte Alexander de Grote meerdere steden, waarvan hij er meerdere Alexandrië doopte – een beetje narcistisch of niet?
En als dat nog niet genoeg was, vernoemde hij een andere stad ook nog eens naar zijn paard Bucephalus (Bucephala genoemd) en een derde mogelijk naar zijn hond – Peritas.
Tot hier en niet verder
Toen Alexander na bijna 10 jaar aan veroveringen op de oever van de Indus stond – een grote rivier in het huidige Pakistan – kwamen zijn soldaten in opstand. Ze waren al jaren van huis geweest en wilden niet nog verder naar het oosten trekken, waar ze hadden gehoord dat grote legers hen opwachtten. Best bizar als je bedenkt hoeveel groter zijn rijk dus had kunnen zijn!
Talk about a godcomplex
Zoals ik al eerder zei: Alexander werd van jongs af aan verteld dat hij afstamde van Zeus en legendarische Griekse helden. Dat gedachtegoed steeg hem later nogal naar zijn hoofd – vooral nadat hij de ene overwinning na de andere had behaald.
Zo bezocht Alexander ooit het beroemde orakel in Delphi – een heiligdom waar een priesteres van Apollo voorspellingen deed aan bezoekers. Toen hij daar aankwam, had hij alleen één klein probleempje: de tempel was gesloten en de priesteres had zich teruggetrokken in haar kamers. Maar Alexander stond niet bekend als iemand die een ‘nee’ aannam: hij stormde naar binnen en dwong haar een uitspraak te doen – ze zou hebben uitgeroepen: ‘jij bent onoverwinnelijk!’
Of ze dat echt meende, zullen we nooit weten, maar Alexander hoorde in ieder geval precies wat hij wilde horen.
Maar hij was meer dan alleen onoverwinnelijk. Nadat Alexander Egypte had veroverd van de Perzen, werd hij gekroond tot hun nieuwe farao. De farao was voor de Egyptenaren niet zomaar een koning – in hun religie werd de farao beschouwd als een goddelijke heerser. Alexander was dus niet alleen de zoon van Zeus – nee, hij stamde volgens de Egyptenaren ook nog af van hun oppergod Amon. Music to Alexander’s ears, of course.
Hoe langer hij die verhalen over zijn goddelijke status te horen kreeg, hoe meer hij zich zo ging gedragen. Toen hij geheel Perzië had veroverd, nam Alexander namelijk verschillende gebruiken van het Perzische hof over. Een daarvan was het gebruik dat bezoekers moesten knielen voor Alexander, vaak zo diep dat ze met hun voorhoofd tegen de grond kwamen of zelfs helemaal languit lagen – proskynesis heet dat.
Voor de Perzen was dit een normale eis voor een vorst, maar voor de Grieken en Macedoniërs in het westen was het schandalig. Zo buigen deed je namelijk alleen voor de goden – Alexander was volgens hen slechts een koning. Een succesvolle koning misschien, maar dat maakte hem géén godheid.
Meerdere van zijn vrienden, generaals en soldaten vonden dat Alexander arrogant werd – hij begon na al die jaren daadwerkelijk te geloven dat hij meer was dan een gewone sterveling. What a surprise.
Alexander en Hephaestion
En dan nu the moment we’ve all been waiting for – want wie was deze mysterieuze geliefde van Alexander – Hephaestion?
Al van jongs af aan was Alexander bevriend met Hephaestion. Hephaestions exacte geboortedatum is niet bekend, maar hij zal ongeveer even oud zijn geweest als Alexander.
Ze hadden elkaar ontmoet in Mieza, waar hij en Alexander samen onderwijs kregen van Aristoteles. Ze waren zo close dat latere schrijvers hen soms vergeleken met Aristoteles’ beroemde beschrijving van vriendschap:
‘Wat is een vriend? Een enkele ziel die woont in twee lichamen’.
Hephaestion stond bekend als Alexanders meest vertrouwde metgezel – waar Alexander ging, volgde Hephaestion meestal niet ver daarachter. Alexander nam Hephaestion mee op vrijwel al zijn campagnes, vertrouwde hem met belangrijke diplomatieke opdrachten en maakte hem zelfs een belangrijke generaal in zijn leger.
Fun fact: Toen de Perzische koning Darius verslagen was, vergiste zijn moeder zich zelfs en dacht dat Hephaestion Alexander was. Ze knielde daardoor voor Hephaestion. Toen zij zich daarvoor schaamde, zou Alexander hebben gezegd: ‘Je vergist je niet; ook hij is Alexander.’ – een soort alter ego dus.
De familie van Darius III knielend voor Alexander en Hephaestion.
Nog een fun fact: blijkbaar was Olympias – de moeder van Alexander – een beetje jaloers op Alexanders relatie met Hephaestion. Hephaestion had haar namelijk in een brief geschreven dat zij moest stoppen met hen te haten, puur omdat hij een goede relatie had met haar zoon.
Achilles en Patroklos 2.0
De oude Grieken en Macedoniërs zelf vergeleken Alexander en Hephaestion met een ander legendarisch duo: Achilles en Patroklos.
Achilles en Patroklos waren twee figuren uit de Ilias van Homerus – dat boek waar Alexander zo geïnteresseerd in was en onder zijn kussen plaatste elke nacht.
Achilles en Patroklos waren twee Griekse helden, die elkaar al sinds hun jeugd kenden. Patroklos was Achilles’ medesoldaat, zijn beste vriend, én – volgens vele mensen uit de Oudheid – ook zijn geliefde.
En niet alleen in de Oudheid werden ze geshipt, maar ook tegenwoordig. Denk maar aan het bekende boek A Song for Achilles, dat letterlijk gaat over hun relatie!
Veel overeenkomsten dus met Alexander en Hephaestion – niet gek dat tussen de twee koppels een vergelijking werd getrokken.
Het graf van Achilles en Patroklos
Alexander en Hephaestion omarmden die vergelijking maar al te graag. Tijdens hun veldtochten bezocht ze zelfs de ‘rustplaatsen’ van Achilles en Patroklos. Alexander legde toen een krans bij het heiligdom van Achilles, Hephaestion bij dat van Patroklos – een duidelijk symbool dat zij de nieuwe versie waren van de mythische geliefden.
Maar daar blijft het niet bij – toen ze dat eenmaal hadden gedaan, zouden ze zich hebben ingesmeerd met olie en naakt rond de grafmonumenten hebben gerend! Vraag mij niet waarom – not a clue.
Alexander: een echte player
Maar Hephaestion was niet Alexanders enige geliefde: tijdens de Perzische oorlogen zou hij een ander hebben ontmoet – Bagoas, een Perzische gecastreerde jongeman die bekend stond om zijn schoonheid. Alexander zou smoorverliefd op hem zijn geweest.
Fun fact: Tijdens een danswedstrijd in een vol theater won Bagoas een keer de hoofdprijs. De Macedonische soldaten begonnen daarna massaal te joelen dat Alexander hem moest kussen. Alexander deed dat en hun reactie? Het hele stadion explodeerde in gejuich!
Alexanders huwelijken
Ook trouwde Alexander met drie prinsessen in Azië om zo zijn macht over het gebied te legitimeren. Een daarvan was Roxane uit Bactrië. Door meerdere historici wordt gezegd dat hij daadwerkelijk van haar hield – zijn andere huwelijken waren daarentegen puur politiek gemotiveerd.
Het huwelijk van Alexander de Grote met Roxane van Bactrië.
Fun fact: Toen Alexander massahuwelijken organiseerde in de Perzische stad Susa – om zo het Macedonische en Perzische hof met elkaar te versmelten – trouwde Hephaestion met Drypetis, een dochter van de voormalige Perzische koning Darius III. Alexander trouwde met haar oudste zus – Stateira. En dit was geen toeval: op die manier zouden hun kinderen neven en nichten van elkaar zijn. Alexander probeerde dus heel bewust hun families met elkaar te verbinden!
Ga met een vrouw naar bed, alsjeblieft!
De titel klinkt misschien als een mop, maar dit was een serieuze zorg aan het Macedonische hof: Alexander had zó weinig interesse in vrouwen dat zijn ouders er bezorgd door werden.
Met andere woorden: Alexander was veel te druk met veldtochten, koninkrijken en – laten we eerlijk zijn – Hephaestion.
Maar het wordt nog beter: de schrijver Theophrastus vertelt hoe Alexanders ouders een van de mooiste vrouwen van Griekenland regelden om Alexander te verleiden – een courtisane genaamd Callixine. Hoe dat uitpakte? Zelfs Callixine had de grootste moeite om Alexander te overtuigen met haar in bed te duiken!
Uiteindelijk kreeg Alexander wel kinderen, onder andere met Roxane. Maar dit verhaal laat duidelijk zien dat zijn hoofd daar in ieder geval niet naar stond.
Hephaestions dood
Toen Hephaestion in 324 v. Chr stierf in Ecbana (het huidige Iran) was Alexander compleet gebroken. Volgens de overleveringen wierp hij zich op zijn lichaam en at hij twee dagen lang niet. Hij scheerde zijn haar af als teken van rouw – iets wat Achilles ook zou hebben gedaan na de dood van Patroklos.
Maar het gaat nog verder: hij executeerde de arts van Hephaestion, verbood muziek in het rijk en doofde het heilig vuur in alle belangrijke tempels – iets wat normaal gesproken alleen werd gedaan bij het overlijden van de koning.
Hephaestions brandstapel was maar liefst 7 verdiepingen hoog en zijn begrafenis kostte omgerekend honderden miljoenen euro’s! Ook waren de begrafenisspelen die voor hem werden gehouden in Babylon de grootste van die tijd!
Alexander vroeg zelfs aan de hoofdpriester van Egypte of Hephaestion na zijn dood zou mogen worden vereerd als god. Dat mocht volgens de priester niet, maar hij sloot wel een compromis: Hephaestion werd verheven tot ‘goddelijke held’. Alexander gaf daarna gelijk opdracht om gigantische tempels en monumenten voor hem te bouwen. Hephaestion werd na zijn dood dus letterlijk aanbeden!
Alexanders dood
Acht maanden later stierf ook Alexander in Babylon. Waaraan weten we nog steeds niet precies – een populaire theorie is malaria, maar er zijn nog tientallen andere mogelijke verklaringen. Mijn theorie? Een gebroken hart.
Ancient Queers
Zoals ik zei aan het begin van de blog: Alexander kende je waarschijnlijk wel. Maar hij is meer dan alleen zijn veldslagen en gigantische rijk – zijn liefde was nog veel groter.