Hi mortals, Ancient Queers hier! Ik ben weer terug met een spik-splinter-nieuw verhaal! Of nou ja, een heel oud verhaal eigenlijk. In ieder geval – vandaag op de planning: het verhaal van Caeneus. Caeneus was een legendarische Griekse held, net zoals Achilles, Herakles of Odysseus. Maar er is één ding dat hem wel heel bijzonder maakt…
CW: Zoals veel andere Griekse mythes bevat ook deze mythe seksueel overschrijdend gedrag. Wees gewaarschuwd!
De mythe van Caeneus’ transformatie
De meest uitgebreide versie van het verhaal over de oorsprong van Caeneus staat in het boek Metamorphosen van Ovidius. Volgens Ovidius was Caeneus oorspronkelijk helemaal geen man, maar een vrouw – Caenis. Caenis was de dochter van Elatus, koning van de Lapithen.
De Lapithen waren een mythisch volk dat leefde in de bergen van Thessalië. Ze stamden af van de riviergod Peneus en de nimf Creüsa. Ze waren familie van de centauren. Centauren waren mythische wezens die het bovenlichaam hadden van een mens, maar het onderlichaam van een paard!
Anyways, Caenis was dus een prinses van de Lapithen. Bovendien was ze heel mooi. Volgens Ovidius had ze al de aandacht getrokken van vele edelen, die haar de hand hadden gevraagd. Maar Caenis was niet geïnteresseerd in een huwelijk.
Op een dag liep Caenis langs de kust waar ze de aandacht trok van Poseidon, de god van de zee. Poseidon – surprise, surprise – kon zich maar niet beheersen en randde Caenis aan. Uit een soort screwed-up logica schonk Poseidon haar daarna een wens ter compensatie.
Caenis wenste – geschokt door wat haar net was overkomen – een onkwetsbare man te zijn. Zo kon ze zichzelf beschermen tegen alle creeps – zoals Poseidon. Poseidon vervulde Caenis wens. Zo werd Caenis omgedoopt tot Caeneus – een van de sterkste helden uit de Griekse mythologie.
Wel belangrijk om te vermelden: dit is maar één versie van de mythe. In een andere versie vroeg ze Poseidon bijvoorbeeld om haar in een man te veranderen, omdat ze niet zwanger wilde worden van hem.
Fun fact: de naam Caeneus is waarschijnlijk verbonden met het Griekse woord kainos, wat ‘nieuw’ of ‘recent’ betekent. De naam Caeneus benadrukt dus letterlijk dat hij een nieuw bestaan krijgt!
De Sabijnse maagdenroof… maar dan Grieks
De beroemdste mythe van Caeneus is die van de centauromachie. Volgens dit verhaal waren de Lapithen en Centauren uitgenodigd voor de bruiloft van koning Pirithous en zijn bruid Hippodamia. De dronken centauren wisten zich echter niet te gedragen en probeerden de bruid en de andere vrouwen te ontvoeren. Hierdoor brak er een strijd uit tussen de twee groepen.
Een van de centauren moest het er echter niet van hebben dat hij tegen Caeneus moest vechten – in zijn ogen was hij een bedrieger.
‘Moet ik iemand zoals jij tolereren, o Caeneus?
Want in mijn ogen ben je nog steeds een vrouw.
Ben je je afkomst vergeten, of die schande
waarmee je je beloning verdiende – tegen welke prijs
heb je die valse gelijkenis met een man gekregen?!
Denk aan je afkomst en aan wat je hebt
ondergaan! Pak een spinnewiel en
een wolmand! Draai je draden met geoefende duim!
Laat de oorlogsvoering aan je mannen over!‘
In andere woorden: dames en heren – transfobie is van alle tijden.
Caeneus was alleen niet zomaar te vermoorden – hij was natuurlijk onkwetsbaar. Daarom probeerden de centauren hem te begraven onder boomstammen en stenen. In de meeste versies stikte hij hierdoor, maar in één versie wist zijn ziel – nadat zijn lichaam was gestorven – toch nog te ontsnappen.
Hoe? je raadt het nooit – nog een transformatie! Hij veranderde volgens Ovidius in een prachtige goudgele vogel en vloog weg. Het blijkt dus dat zijn verandering in een man niet eens zijn meest wonderbaarlijke transformatie was!
De Centauren werden overigens wel verslagen, al had Caeneus de strijd niet overleefd. Deze overwinning werd door de Grieken als symbolische overwinning gezien van het brute en primitieve. Want de Grieken waren o-zo beschaafd en vooruitstrevend natuurlijk.
De strijd tussen de centauren en Lapithen, afgebeeld op het Parthenon van Athene.
Andere mythen van Caeneus
Caeneus komt voor in nog een paar andere mythen. Hij wordt voor het eerst vermeld in de Ilias van Homerus. Daar wordt hij kort genoemd als een van de sterkste helden die tegen de Centauren vochten.
‘Zulke krijgers heb ik sindsdien nooit meer gezien, en zal ik ook nooit meer zien, als Peirithous, en Dryas, de herderin van de mensen, en Caeneus, en Exadius, en de goddelijke Polyphemus, en Theseus, de zoon van Aegeus, gelijke van de onsterfelijken. Zij waren de machtigsten van alle mannen die op aarde waren opgegroeid; zij waren de machtigsten, en zij vochten met de machtigsten, met de centauren die hun holen in de bergen hadden, en zij vernietigden hen op verschrikkelijke wijze.’
Ook was hij een van de Argonauten – de bemanning die met Jason meeging om het beroemde Gulden Vlies te bemachtigen. Een grote rol speelde hij echter niet – hij werd alleen genoemd in een hele lange lijst aan namen, waarvan één een vrouwelijke naam: Atalanta!
Volgens de Aeneis van Vergilius kwam Aeneas – naast vele andere mythologische helden – Caeneus tegen in de onderwereld, nadat hij was verslagen door de Centauren. Na zijn dood was hij volgens Vergilius weer veranderd in zijn vrouwelijke vorm.
‘Daar zag hij ook Caenis, die eens een jonge man was en nu weer een vrouw, door het lot teruggekeerd naar haar oude gedaante.’
En hier ontstaat een van de grootste discussies rond Caeneus. Want waarom verandert Vergilius hem na zijn dood terug? Waarschijnlijk vond hij het moeilijk dat hij Caeneus niet in een hokje kon plaatsen.
De geweldige serie Kaos
De mythe van Caeneus wordt ook gebruikt in de moderne popcultuur. Caeneus komt bijvoorbeeld voor in de serie Kaos op Netflix – een geweldige adaptatie van verschillende Griekse mythes. In deze show wordt hij geïnterpreteerd als transgender man. Hij is in dat verhaal geboren als een Amazone en later in transitie gegaan, waardoor hij is verstoten – de Amazones accepteerden natuurlijk alleen maar vrouwen op hun eiland.
Fun fact: hij wordt in de serie ook gespeeld door een transgender acteur – Misia Butler. We love to see it!
Ik zou trouwens iedereen de serie aanraden – als je van Griekse mythologie houdt ga je hem echt ge-wel-dig vinden!
De link met transgender mensen
Het is natuurlijk geen toeval dat Caeneus tegenwoordig met transgender mannen wordt vergeleken. Hij transformeerde – al was het door magie – van een vrouw naar een man, en werd in de mythes daarna als man beschreven en behandeld. Hij was een krijger, een held en een deelnemer aan oorlogen. Het toppunt van mannelijkheid natuurlijk!
Ancient Queers
De Grieken en Romeinen zagen Ceaneus niet als ‘transgender man’ – dat woord bestond natuurlijk nog niet en hun ideeën over gender waren anders dan de onze.
Maar Caeneus is wel een van de vele voorbeelden dat de oude Grieken en Romeinen al duizenden jaren geleden speelden met het idee van geslacht, gender en identiteit. Misschien dat zijn verhaal daarom nog steeds zo populair is!
En als er één ding is dat we vandaag hebben geleerd, dan is het dat de Griekse goden nog steeds absoluut verschrikkelijk kunnen zijn.
By the way, Caeneus is de tweede genderbender die ik op dit platform behandel. Benieuwd naar het andere mindblowing verhaal over genderfluïditeit uit de oudheid? Bekijk dan mijn blog over Hermaphroditus.
Stay queer,
AQ